GORDON MATTA -CLARK

Çok az şey artık hepimizi şaşırtıyor etkiliyor, çok az sanatçı artık yaptıklarıyla düşündükleriyle bütün sanat camiasına hakim olan havayı bir anda değiştirebiliyor. Veya neden bilmiyorum bana öyle geliyor. Nedense hep eskiye dönüp baktığımızda daha da şaşırıyoruz , daha da hayranlık besliyoruz yapılan eserlere , yazılan kitaplara bilmiyorum bu aralar ben öyle hissediyorum. Okuduklarım gördüklerim , çağdaş sanat adına olsun , siyaset ve sosyolojiyle ilgili işlenen yeni konular olsun sanki herşey o çok inanılmaz bulduğumuz , okumaktan asla sıkılmadığımız veya eserlerini hala tartıştığımız sanatçıların yazarların dediklerini düşündüklerine eklenen bir kaç ufak detay gibi... Yazıcaklarımız veya üreticeklerimiz elbetteki bitmedi , ama bir şeylerin eskisi gibi olmadığını hissetmek çok sıkıcı , heyecanlanmak ve yeniden düşünmek inanamamak isterken karşıma hoş bir tesadüfle yeniden Gordon Matta Clark çıktı. Bu aralar Proa'daki Marcel Duchamp'ın ready-made'lerinin, defterlerinin gösterildiği Una Obra Que No es Una Obra De Arte sergisinden sonra aldığım Bernard Marcade'in yazdığı Duchamp biyografisiyle cebelleşirken,işlerinde, Duchamp'ın etkisinin daima hissedildiği 70'lerin radikal mimarı veya kendi ifadesiyle anarchitect'yle tekrar karşılaşmak bana uzun zamandır hissetmediğim bir şeyi hissettirdi. İnanamadım , hayran kaldım . Şili'li sürrealist ressam Roberto Matta'nın oğlu olarak dünyaya gelen , sanatçı anne ve babanın geçimsizlikleri yüzünden ikiziyle birlikte annesi tarafından amerika'da büyütülen ve bir dönem mimar olmak isteyen her gencin gitmek istediği en iyi beş üniversiteden biri olan Cornell'de mimarlık eğitimi alan Clark belki de böyle bir babaya ve anne'nin çocuğu olarak dünyaya gelmeseydi veya bu kadar gerilim içerisinde büyümeseydi,normal amerikalı bir ailenin çocuğu olsaydı,Cornell'den mezun olan diğer mimar arkadaşları ve hocaları gibi çok yüksek meblalar alarak bin odalı triplex villalar tasarlayabilirdi. Bunu seçmeyip soho'da- daha bugünkü gibi inanılmaz trendy bir mahalle olmadan önce, amerikan akademisinin koyduğu sınırları yerlebir etmekten çekinmeyen bir çok edebiyatçı, ressam ,müzisyen ve mimarın olduğu bir toplulukta kendini ve ne yapmak istediğini bulmaya çalıştı. Bütün bunları yaparken sistemi sürekli sorgulamaya , Cornell'de hala eğitim vermeye devam eden ve ona göre hiç bir işe yaramayan hocalarına öğrettikleri şeyleri sorgulamaları gerektiğini göstermek için oldukça radikal bir yol çizdi. Aldığı diplomayla ny en ünlü mimarlık stüdyolarında çalışıp wall street'de terfih edip new hampton'da yeni bir yazlık hayali kuran işadamlarına ev tasarlamayı reddetti. Bunun yerine şehrin yıkık dökük, evsizlerin,çetelerin, uyuşturucu bağımlıların yer yer kullandığı binaları yap-boz tekniğiyle kesip biçti. Cornell'de eğitim hayatı boyunca tek saygı duyduğu hocası Colin Rowe'un - (kendisi modern şehir planlamasının geldiği noktayı kendi döneminde açık yüreklilikle eleştirebilmiş tek teorist,mimar olarak biliniyor) ve 68 de Paris'te Sorbonne'da aldığı edebiyat eğitimi sırasında etkilendiği yapıbozumcu düşünce akımından etkilenmesi sonucunda erken yenik düştüğü kanser sonucu ölene kadar 70'lerin ny'unu düşünceleriyle , işleriyle en çok sarsan sanatçısı oldu.

Gordon Matta'nın kısa hayatı boyunca kesip biçtiği bütün binalar her ne kadar sonrasında arkadaşları tarafından korunma altına alınmaya çalışılsa da birer birer ünlü emlak firmalarınca satışa sunularak yerlerine alışveriş merkezleri ,gökdelenler,otoparklar fastfood lokantaları konulduğu için kayboldular. Ama Gordon bütün yaptığı işleri filme çekmiş olduğu için , ölümünden sonra efsane haline geldi , genç yaşta ölen ve ilgiyle takip edilen her sanatçı gibi, bugün mimarlık okuyan ve o büyük stüdyolara girip büyük gökdelenler inşa etmeyi reddeden bütün genç mimarlar için bir idol haline geldi. Bununla ilgili çok beğenerek okuduğum Michael Mcdonald'ın loud paper'da yazdığı bir yazı var kesinlikle okumanızı tavsiye ediyorum.

loud paper : articles

yine matta clark'la ilgili doxa'nın eski sayılarından birinde benim okumadığım bir makale daha mevcut.



1) U B U W E B - Film & Video: Gordon Matta-Clark - Tree Dance

2) U B U W E B - Film & Video: Gordon Matta-Clark - Fresh Kill

3) U B U W E B - Film & Video: Gordon Matta-Clark - Conical Intersect

4) U B U W E B - Film & Video: Gordon Matta-Clark - Day's End

5)U B U W E B - Film & Video: Gordon Matta-Clark - City Slivers

VE BİR PERŞEMBE AKŞAMI

Recep Beyin diplomasiye giriş dersinden çaktığı bir gece de daha fazla siyasete dair bir şey duymak istemediğim için kendimi ilk olarak Foucault'unun kollarına attım. Her şey bugün ders sırasında Ivana'yla Buenos Aires'te kaybolmanın neredeyse imkansız olduğuna dair yaptığımız konuşma sırasında başladı. Buenos Aires'e gelmeden evel daha önce burada geçtiğimiz sene altı ay yaşayan bir arkadaşımın uçaktan iner inmez havaalanındaki herhangi bir kiosko'dan guia"t" almamı şart koşması benim gibi haritalardan nefret eden birisi için kabustan farksızdı.Daha önce internetten ne olduğuna baktığım guiat Barcelona'da veyahut Paris'te gördüğüm hiç bir şehir haritası kitabının boy ölçüşemeyeci kalınlıkta binlerce haritadan oluşan küçük bir cep kitapçığı. Geldiğim ilk gün söyleneni yerine getirmedim ve guiat'yi almadım. İlk hafta sona ererken hala guiat'yle tanışmamıştım. Ödediğim taksi parası , yeme içme için harcadığım paraya denk gelince , artık kabusumla yüzleşmimi kaçınılmaz hale getirdi.5 pezoluk 2008 model guit'yle eve geri döndüm.




Odamda geçirdiğim bir saat boyunca guiat'nin her sayfasına anlamsız boş bakışlarla defalarca baktım. Hiç bir şey anlamıyor oluşum harita okuyamıyor oluşumun ardında bir suçlu aramak istedim. İstanbul Belediyesi'ni suçladım. Ve aşağı inip Adrian'a bu elimdeki özel kitapçığın allah için ne işe yaradığını bana anlatmasını rica ettim. Yaklaşık bir saat boyunca Adrian bana guiat'nin sırlarını anlattı. Şehir binlerce bloktan oluşan adeta bir düzlük gibi geldi sonunda.Haritanın sağ tarafındaki harfler ve yine üstündeki numaralarla gidiceğim noktaya hangi otobüsle ulaşabiliceğimi dahi gösteriyordu bu mucizevi kitapçık. Ayrıca otobüs numaralarını karıştırsam bile renkleri farklıydı. Daha sonra guiat'yi kullanma aşamasına geçtim. Elimde guiat'yi kullanarak ilk defa taksisiz şehrin en alakasız noktasından eve dönmeyi denemem gerekiyordu. Taksisiz, kimseye sormadan , otobüse veya metroya binerek. Zor olmadı çünkü guiat'nin ilk sayfaları alfabetik sırayla sokak isimlerine ayrılmıştı, Lavalle'yi buldum işaretli olduğu sayfaya gittim ve hatırladığım kadarıyla daha bakar bakmaz nerede olduğumu ve nasıl eve dönebiliceğimi biliyordum.




Uzun süre şehrin bu kadar kolay olmasına hiç bir eleştiri getirmedim derinlemesine de sorgulamadım. İstanbul'da dört sene yaşadıktan sonra bile en çok gittiğim yerlerde hala bazen kaybolmam sadece benimle alakalı bir durum değil diye düşünüyorum. Bazen apartman numaralarını bırakın sokak isimleri dahi olmayan bir şehirde tek ben değil doğma büyüme taksiciler bile kayboluyor. Sonuç olarak guiatemle dört buçuk ay geçirdim ve bugün ilk defa bu şehrin neden bu kadar organize olduğunu kaybolmanın imkansız olmasının sıkıcı bir şey olup olmadığını düşünürken , İvana bana Foucault'nun space üzerine yazdıklarını okumamı tavsiye etti. Ne dediğini anlamam çok sürmedi.

Belli bir düzeni sağlamak için kurulan hiyerarşik sistem sadece siyasette, ekonomide sosyal yaşamda karşımıza çıkmıyor. Şehrin planlanması da başlı başına düzeni sağlama ve koruma üzerine işliyor. Buenos Aires'te hükümet binasından - Casa de Gobierno dümdüz gittiğinizde kongre binasıyla congreso'yla karşılaşıyorsunuz. Ve yine aynı büyük yuvarlak içerisinde katedral ve genellikle protestoların yapıldığı plaza de mayo'da yer alıyor. Sonuç olarak hükümet binası , kongre sarayı ve klise nin oluşturduğu hiyerarşi üçgeni halkın da protestolarını yaptığı plaza de mayo'da olan biten herşeyi görebilicek şekilde planlanmış yani bu hiyerarşi üçgenindeki binaların dizilişine baktığınızda Foucault'nun güç ve düzen'nin şehir planlamasına yansıyışını anlattığı metinleri çok daha fazla anlam kazanıyor.

Yine de ben dayanamadım ve Latin Amerika'ya gelen ispanyol ve portekiz kolonilerinin etkilendikleri modern güç dairesi fikrinin yeni kurulan şehirlerin planlanmasında oynadıkları rolü inceleyen Latin Amerikalı yazar Angel Rama'nın Cuidad Letrada kitabını biblifyl'den yükledim. Rama Arjantindeki İspanyol kolonilerinin ve brezilyadaki Portekiz kolonilerinin oluşturdukları yeni şehirlerde en önem verdikleri şeyin düzenin ve hiyerarşinin şehir planlamasına aktarılması olduğunu anlatıyor. Aşağıda koyduğum harita'daki gibi birbirini kesen paralel caddelerin oluşturduğu binlerce blok (- ki hala bu sistem muhafaza edildiği için ben yeni bir haritadan örnek vermekte sakınca görmedim) nüfusun dağılmadan oldukça mükemmel bir yapı içerisinde hayatını sürdürmesini hedefliyor.Düzenden bahsederken neyi kasettiğimi anlamanız için aşağıdaki haritaya bakın derim.




Ve yine devam edersek Rama'ya göre kolonileşme döneminde Latin Amerika'nın en büyük şehirlerinden biri olan Buenos Aires'teki bu düzenin arka planında aslında belli bir ütopik inancı aramamız gerekiyor. Bu dönem içerisinde bölgeye gelen entellektüellerin siyasetçilerin ve daha bir çok seçkin meslek grubunun içinde bulunduğu bürokrasi ağının mükemmel bir şekilde işlemesi için şehrin de hiç bir karışıklığa zaman kaybına sebep olmayacak bir şekilde planlanması gerekiyor.

Burada da Rama, Thomas Moore'un ünlü eseri Utopia'sındaki şehirlerin nasıl göründüğüyle ilgili yazdığı satırlara yer veriyor:

" He who knows one of the cities will know them all so exactly alike are they except the nature of the grounds prevents " Utopia 1516

Sonuç olarak guiat'mi her ne kadar hala çok sevsem de ve bu şehirde kaybolmak hala ne kadar imkansız olsada arkasında yatan sebebi artık biliyor oluşum bütün bu mükemmelikten ve düzenden ötürü hissetiğim huzuru bir anda sona erdirdi.

Rama'nın kitabının orjinal ispanyolca versiyonunu buenos airesli öğrencilerin kurduğu mucizevi site forofyl'den dowload ettim. Ama amazon'da ingilizcesinin önsüzü bile yeterli olucaktır.
Amazon.com: The Lettered City (Post-Contemporary Interventions): Angel Rama, John Chasteen: Books

Nueva Constitución

Bir kaç gün oldu yazmayalı , bir sürü şey birikti. Başta Arjantin'li bir mimarı tanıtıcaktım sonra Peronist döneme ait grafiklerle ilgili bir şeyler yazmak istedim sonra türk tarih ama en sonunda Bolivya'da geçtiğimiz pazar yapılan referandumla yüzde atmış evet oyuyla onaylanan yeni anayasa üzerine bir şeyler yazmaya karar verdim.

Bolivya'ya daha gitmedim umarım Nisan'da kendime ufak bir tatil vericem ve o zaman okuduğum kitapları daha iyi sindirmiş bir şekilde turistik geziden ziyade ne olup bittiğini daha iyi kavrayabildiğim bir gezi yapabilicem. Sevgili bolivyalı arkadaşlarım da yardım ederse - bir tanesinin babası mecliste milletvekili olduğu için bir kaç ufak röportaj bile yapmayı planlıyorum. Bu arada çok bölmeden The Palermo Manifesto'nun yazarı Esteban Schmidt'le dün tanışma şansına en sonunda eriştim , ve kitapla ilgili sorularım dışında,kriz sonrası daralan orta sınıf artan yoksulluk ve ülkeye gelen yabancı küçük yatırımcıların , özellikle Buenos Aires şehir hayatına getirdikleri yenilikleri anlamamda çok yardımcı oldu , sorularımı ve aldığım cevapları kısa süre sonra buraya da koyucam.

Ama şimdi çok uzatmadan Bolivya'da yaşayan ve nüfusun yüzde atmışını oluşturan yerli halk için ve önemlisi Latin Amerika 'da yaşayan bütün yerli halklar için çok şey ifade eden bu yeni anayasadan bahsetmek istiyorum.

Kabul edilen yeni anayasa maddelerinin en önemlilerini buraya koyucam zira anayasanın bütününe baktıkları zaman sadece bir kaç maddede yapılan değişiklikler dikkat çekiyor. zaten o maddelerde anayasanın bütün ruhunu değiştiriyor.Anayasa toplam 410 maddeden oluşuyor word dosyasında 100 sayfa.İki gündür elimde süründü ama en sonunda tamamını okumayı başarabildim.
İşte en önemli madeller

Artículo 4. El Estado respeta y garantiza la libertad de religión y de creencias espirituales, de acuerdo con sus cosmovisiones. El Estado es independiente de la religión.

Bu madde en çok tartışılan maddelerden biri çünkü eski Bolivya anayasasında ülkenin dini hristiyanlık mezhebi katolik olarak geçiyordu. Bu anayasayla birlikte devlet bütün dinlere eşit mesafede olduğunu belirtiyor. Bu yerli halk için çok önemli çünkü Bolivya'da 10 milyon yerli yaşıyor ve yaklaşık 36 farklı kabileden oluşan yerli halk yer yer paganist yer yer hristiyanlık ve paganist inançların içiçe geçtiği farklı inançlara inanıyorlar. Bu madde tabi en çok Bolivya başpsikoposunu ve klisenin yakın olduğu zengin azınlığı rahatsız etti , her ne kadar klise anayasa oylanmadan bir gün önce yaptığı açıklamada anayasa değişikliği için yapılan referandumun tamamen siyasi olduğunu ve klisenin siyasete ve "kirli" işlerine hiç bir şekilde karışmayacağını belirtmiş olsa da benim buradaki bolivyalı arkadaşlarımdan ve gazetelerden okuduğum kadarıyla bu tamamen yalan. Klise referandum öncesi "Bu anayasaya hayır oyu vererek Tanrı'nın yolunu seçmiş olursunuz" başlıklı kapmanyasını özellikle yerli hristiyan halkı defalarca farklı propaganda yollarıyla etkilemeye çalışmış özellikle dağıtılan propaganda kağıtları ve yerli halkın takip ettiği belli rahiplerin vaazlarında --yani hiç de tarafsız sayılmaz .


ve en çok tartışılan ve yerlileri en çok sevindiren diğer maddeler:

Artículo 190. I. Las naciones y pueblos indígena originario campesinos ejercerán sus funciones jurisdiccionales y de competencia a través de sus autoridades, y aplicarán sus principios, valores culturales, normas y procedimientos propios.
II. La jurisdicción indígena originaria campesina respeta el derecho a la vida, el derecho a la defensa y demás derechos y garantías establecidos en la presente Constitución.


Artículo 272
La autonomía implica la elección directa de sus autoridades por las ciudadanas y los ciudadanos, la administración de sus recursos económicos , y el ejercicio de las facultades legislativa, reglamentaria, fiscalizadora y ejecutiva, por sus órganos del gobierno autónomo en el ámbito de su jurisdicción y competencias y atribuciones.

Yeni anayasa sanırım Bolivya tarihinde bir ilke imza atan Evo Morales'in en önemli başarısı olarak sayılabilir. Özellikle bu maddeler, 1952'yılına kadar La Paz'ın en işlek merkezlerinden biri olan Plaza Murillo'ya girmeleri bile yasak olan,zengin azınlıklar tarafından yıllarca resmen sömürülen yerli halka, eşitlik, özgürlük gibi kavramlarının laftan ve asla gerçekleştirilmeyen büyük vaadlerden ibaret olmadığını kanıtlanmış oldu.

Maddelerin uzun uzadıya tam çevirisini yapmıcam ama kısacası yerli halkın yaşadığı bölgelere otonomi verilirken , ayrıca yargı yetkiside tanınıyor. Böylece Bolivya'da ilk defa tek bir merkezden yürütülen siyaset sona eriyor ve bölgelere geniş siyasi ve iradi halklar tanınıyor.Bu sayede de bu bölgelerde çoğunluğu oluşturan yerliler daha bağımsız bir yönetim şekli sayesinde eşitlik ve özgürlüklerden daha fazla yararlanma daha yüksek oranda temsil edilme şansını bularak kültürel ve ekonomik haklarını daha rahat savunabilicekler. İlk 1995 te bölgedeki suyun ve daha sonra 2002 de gazın özelleştirilmesi teşebüslerine kadar varan yerli halkı bir dönem sefalet içerisinde bırakan politikalardan sonra Evo Morales'in (Movimiento al Socialismo (MAS) Sosyalist Hareketinin kısa zamanda katettiği yol gerçekten inanılmaz.


Anayasa'nın giriş madellerinden de yapılan değişiklerden birisi de kullanılan dillerle ilgili . Bu maddeyle ispanyolca devletin resmi dili olmaya devam ederken ispanyolca bilmeyen yerli vatandaşlara devletle ilgili herhangi her münasebetlerinde kolaylık sağlanması açısından her özerk bölgede çoğunluğun kullandığı en az iki dilin geçerli olduğunu içeren yeni bir madde getiriliyor.

Artículo 5. I. Son idiomas oficiales del Estado el castellano y todos los idiomas de las naciones y pueblos indígena originario campesinos, que son el aymara, araona, baure, bésiro, canichana, cavineño, cayubaba, chácobo, chimán, ese ejja, guaraní, guarasu’we, guarayu, itonama, leco, machajuyai-kallawaya, machineri, maropa, mojeño-trinitario, mojeño-ignaciano, moré, mosetén, movima, pacawara, puquina, quechua, sirionó, tacana, tapiete, toromona, uru-chipaya, weenhayek, yaminawa, yuki, yuracaré y zamuco.
El Gobierno plurinacional y los gobiernos departamentales deben utilizar al menos dos idiomas oficiales. Uno de ellos debe ser el castellano, y el otro se decidirá tomando en cuenta el uso, la conveniencia, las circunstancias, las necesidades y preferencias de la población en su totalidad o del territorio en cuestión. Los demás gobiernos autónomos deben utilizar los idiomas propios de su territorio, y uno de ellos debe ser el castellano.

Madde de sıralandığı gibi Bolivya'da her yerli grubun ispanyolca dışında kullandığı toplam 36 farklı dil mevcut.

Ve son ve belki de anayasanın zengin azınlığı en çok vuran maddeleri de toprak düzenlemeleriyle ilgili

Artículo 398(opción A para el Referendo Dirimitorio). Se prohíbe el latifundio y la doble titulación por ser contrarios al interés colectivo y al desarrollo del país. Se entiende por latifundio la tenencia improductiva de la tierra; la tierra que no cumpla la función económica social; la explotación de la tierra que aplica un sistema de servidumbre, semiesclavitud o esclavitud en la relación laboral o la propiedad que sobrepasa la superficie máxima zonificada establecida en la ley. En ningún caso superficie máxima podrá exceder las diez mil hectáreas.

Los nuevos límites de la propiedad agraria zonificada se aplicarán a predios que se hayan adquirido con posterioridad a la vigencia de esta Constitución. A los efectos de la irretroactividad de la Ley, se reconocen y respetan los derechos de posesión y propiedad agraria de acuerdo a Ley.

İlk madde devletin koyduğu limit dışında on mil hektarın üstünde geniş arazi alımını engellerken , ülkenin gelişiminin ve kolektif menfaatin aleyhine olan her türlü kontratı geçersiz sayıyor. Ayrıca her türlü sömürme formu - toprağın , toprakta çalışan işçilerin sömürülmesi bu yasayla yasaklanıyor.Daha önceden on mil hektarın üzerinde arazi sahipleri geçmiş anasaya tabi tutulucaklarken yeni alım ve satımlar yeni anayasanın bu maddesi çerçevesinde düzenlenicek.

Bolivyalı liderin muhalefetin en çok karşı çıktığı bu maddeyle ilgili yaptığı yorum ise şu

" se acabaron los terratenientes. Aqui termnino el Estado colonialista , el colonialismo interno y el externo. Aqui ha terminado el noeliberalismo.... Gracias a la cociencia del pueblo lo recuperamos para toda la vida.


"Arazi ağalarına büyük toprak sahiplerine son.Devletin sömürüsüne , iç ve dış sömürüye son. Neoliberalismin bittiği an. Halkımızın sağduyusla gücümüzü kazanmış ve kurtulmuş bulunmaktayız."

Referandum sonuçlarına göre en çok hayır yine Zenginlerin çoğunluğu oluşturduğu Hilal bölgesinde ( Santa Cruz, Beni, Pando ve Tarija) verildi. Yeni anayasadaki bazı maddelerin yerlilerle ilgili pozitif ayrımcılık yapıldığına yine en çok zenginler ve ortasınıf inanıyor.

Yine solcu bir kaç entellektüel yeni anayasanın tam olarak toprak reformunu gerçekleştirmede yetersiz olduğunu düşünmeye devam ediyor Morales'i Chavez'i olduğu gibi Peron'a benzetenler de mevcut. Sonuç olarak bu anayasanın her ne olursa olsun Bolivya'da sömürülen yerlilerin hayat standardlarını iyi yönde etkileyeceyi kesin. Fakat yine de Bolivya'lı aydınlar hala karamsar. Bu anayasanın veya bunun gibi binlerce anayasanın ve Evo'nun uyguladığı hiç bir politikanın şimdi mevcut olan ve ileride de mevcudiyetini koruyacak olan zenginler ve yerliler arasındaki gelir uçurumunun önüne asla geçilemeyeceğinden eminler.Hep Birlikte görüceğiz.

ON BEING CERTAIN

Bugün bir arkadaşımla kendinden çok emin insanlarla ilgili konuşuyorduk. Her yaptığından yüzde yüz emin gibi duran , bir an bile şüphe duyduğunu düşünmediğiniz. Asla'yla başlayan bir sürü cümle sonra ardı arkası kesilmeyen kesinlik içeren bir sürü ifade , sürüsüne bereket hayırlar , evetler. Ama hiç bilmiyorumlar emin olamadımlar yok. Sonra bunun ne kadar hastalıklı bir şey olduğunu söyledim. O da bana sürekli kararsız kalmanın ve emin olamamanın da en az her şeyden emin olmak kadar hastalıklı olduğunu söyledi. Sonra yemek yemeye devam ettik. Ve sonra ben eve gelirken düşündüm,eğer kendiniz dışında başka birilerinden sorumluysanız , en basitinden anne ve babaysanız, bilmiyorumlarla emin değilimlerle , yani kısacası çok sağlam olmayan duruşlarla çocuk yetiştirmek ne kadar kolay olabilir? Kaçımızın annesi babası herhangi zor bir durumda iyiliği ve kötülüğü veyahut doğruluğu ve yanlışlığı tartışılır bir durumda çok fazla düşünüp evladım emin değilim ben de hala çözemedim bilemiyorum cümlesini sarf etti ? Belki biraz büyüdüğümüzde ama en azından çevremde çocuk yetiştiren her anne babamının emin olduğum bir şey varsa o da bu söyleyeceklerimdir- en çok evet ve hayır dediklerini işittim. Zorda kaldıklarında da Bunu bir de annene veyahut bir de babana soralımlar...Bilmiyorum, emin değillimlerin çoğunlukta olduğu bir çocuk yetiştiriş tarzı çok gerçek olur orası kesin ama sonuç olarak gördüğüm kadarıyla anne ve babaların tercih ettiği bir durum değil,kesin yanıtlar daha huzur verici çocuklar için. En azından benim için öyleydi.

Siyassette de öyle, daha her şey politikacının ilk konuşmasında başlıyor.Emin olduğundan en çok şüphe duyduğu anlarda , kendisini değil milyonlarca insanın güvenini kazanması gerekiyor. Geçen sene tezim için Marx Weber'in ünlü Herrschaftssoziologie ( The sociology of Authority) si üzerine çalışırken , karizmatik liderlerin en önemli özellikliğinin, inandırıcılık olduğunu okumuştum . İnandırıcılık - persuasiveness sınırları çok zor çizilebilicek bir güç ama Weber'in İsa üzerinden verdiği örnekler bu gücü tanımlamaya yetiyor.Peygamberler doğal olarak kendilerinden ne kadar şüphe duyarlar ? Mucize bekleyen bir halk var karşısında yeni liderin , ve durum vahim büyük sözler vermesi gerekiyor arasıra çuvallıyacağını bilse bile ,çünkü hepimiz karşımızda ne kadar hastalıklı olduğunu bilsek de - yaptıklarından , düşündüklerinden hiç şüphe duymayan ve gerçekten inanan anne ve babalar ,öğretmenler ,liderler istiyoruz.

Sanırım bir hiyerarşi olması gerekiyor , bu liderlerinde sonunda "seçilmiş olduklarına" olan inançları kendiliğinden gelişmiyor yukarı bakıp teşekkür ediyorlarsa hiyerarşi tamamdır.

Bush'un başkanlığı sırasında seçilmiş olduğuna inanmasının bu yüzden garipsenicek bir yanı yok . Bütün bunları yazdıktan sonra Jonah Lehrer'in The Frontal Cortex'deki makalesiyle karşılaştım.

Ne kadar doğru bilmiyorum ama oldukça inandırıcı. Birincisi Bush dönemi sırasında yapılan araştırmalar daha isimlerinden kendilerini ele veriyorlar oldukça ilginç. İkincisi Lehrer'in düşündüğü gibi Siyaset ve Bilimsel Çalışmalar arasında böylesine güçlü bir ilişki varsa bu inanılmaz etkileyici bir şey.

Buyrun sizde bakın
The Frontal Cortex : Politics and Research

THE WHOLE PACKAGE

Bu hafta Kuba- Arjantin yakınlaşmasının arka planında yatan nedenleri anlamaya çalışmak dışında yaptığım tek şey israil- filistin çatışmasının tarihinde en önemli rolleri oynayan insanlar ve örgütlerle ilgili daha fazla şey öğrenmeye vakit ayırmak oldu. Okuduğum her makalenin linkini koymayacağım kimsenin vakti ve taakati yoktur. Ama birkaç link varki kesinlikle paylaşmam gerektiğine inanıyorum.

Birincisi: Ayşe Hür'ün Taraf'ta yayınlanan israil -filistin çatışması ve israil-türkiye ilişkilerini anlattığı yazı dizisi her ne kadar kendisinin de yazı dizisinin başında belirttiği gibi çatışma tarihini çok kısa bir özet olarak sunsa da en azından çok anlaşılır olması ve kullandığı referanslar açısından çok önemli

Taraf Gazetesi | 90 yıldır kanayan yara: Filistin (1)

İkincisi ise israil - filistin arasında tırmanan gerilimden tam olarak bir sene önce yazılmış bir makale. Olmert'in Sharon'dan farkının ve pragmatizminin daha iyi anlaşılması açısından ayrıca yerleşim politikaları , Osla barış sürecinden sonra israil ve filistin arasındaki çatışmanın israil iç politikasına nasıl yansıdığını ve son bir ay içerisinde yaşanan bu yeni çatışmanın geri planında yatan sorunları da özetliyor.

Olmert & Israel: The Change - The New York Review of Books

Üçüncü vericeğim link ise İsrail-Filistin Çatışma tarihiyle ilgili fikrine en çok başvurulan isimlerden birine ait Rashid Khalidi. Khalidi halen Columbia Universitesi Ortadoğu Çalışmaları Enstitüsü'nün başında bulunuyor ve Journal of Palestine Studies'in editörlüğünü yapıyor. Khalidi'nin İsrail-Filistin çatışması üzerine yazdığı bir çok makalesi bulunsa da ben onu Arab Nationalism üzerine uzmanlaşmış olmasından ve yazdığı "Palestinian Identity: The Construction of Modern National Consciousness" kitabından biliyorum. Ortadoğu politikası almış her öğrencinin Arap milliyetçiliğinin çıkış noktası ve gelişimini anlaması için okuması gereken en önemli kitaplardan biri.

Çok fazla uzattığımı düşünüyorum bu yüzden Khalidi'nin 40 yıllık Filistin - İsrail çatışmasıyla ilgili konuşmasını koyuyorum.Bu konuşma yetmezse benden tavsiye direk amazon'dan Khalidi'nin çatışma tarihini anlatan Iron Cage'ni benim yaptığım gibi gözünüz kapalı direk almanız!



Ayrıca NY Times'ta op ed bölümünde yayınlanan What You Don’t Know About Gaza başlıklı yazısı için

NY Times Op-Ed Piece: What You Don’t Know About Gaza « The View From Here: "What You Don’t Know About Gaza"

WALTZ WITH BASHIR

Waltz with Bashir 1982 Lübnan Savaşı sırasında , Falangalist milislerin Filistinli mültecilerin bulunduğu toplama kamplarında işlenen katliamı hiç bir şey yapmadan izlemek zorunda kalan İsrail'li bir askerin geçmişe dönüp yaşadığı kabusun sorumlularını aramasını anlatıyor. Filmi hala izlememiş olsam da trailer'ından sitesinde okuduklarımdan sonra savaş karşıtı bir film olduğu apacık orda. İsrail nüfusunun büyük bir çoğunluğunun Gaza işgaline karşı çıkmadığı yeni bir savaşın ortasında gösterime girmesi tabi çok ilginç bir rastlantı olmuş. Okuduğum kadarıyla Beyrut'ya gösterimine izin verilmemiş. Bunu da çok normal karşıladım.Yine de bu filmi adam akıllı değerlendirmek için Nuray Mert'le izlemek isterdim.Zira bugün hala Beyrut'ta olup bitenlerle ilgilenen tek türk gazeteci o.


Vanity Fair'dan John Lopez 1982 Lübnan savaşına gönderilen ve sonunda Falangalist milislerin Filistinli mültecileri zalimce katledişlerini tanık olan iki askerle (baba ve oğul) inanılmaz bir röportaj gerçekleştiriyor. Ben hala bütün bu olanlardan sonra soykırımın olmasına bir nevi izin veren Ariel Sharon'nun nasıl 20 sene sonra başkan olabildiğine şaşırıyorum . Belki de şaşırmamalıyım...

Vanity Fair'deki John Lopez röportajı baba ve oğul isimlerinin yayınlanmasını istememiş normal buluyorum.

Two Generations of Israeli Soldiers React to Waltz with Bashir: Oscars: vanityfair.com


Filmin yönetmeni Ari Folman'nın yorumuyla 1982 Lübnan Savaşı'nın kısa bir özeti. Filmin trailer'ınıda bu sitede bulabilirsiniz.

Waltz with Bashir

Herşeyin sonunda filmi izlemesem'de Ari Folman'nın filme seçtiği ismi çok yerinde buldum. Falangalist milislerin suikaste kurban gitmiş sevgili karizmatik liderlerinin öcünü almak adına işledikleri korkunç soykırımı anlatılan filme verilebilicek en iyi isim Bashir Gameyel'le vals olabilirdi.

Ve Bashir Gameyel

HEALTH CARE REFORM

Bu sene Amerika'daki seçim heyecanı sırasında tarafların en çok tartıştığı meselelerden biri sağlık reformu oldu.Clinton'nın planıyla Obama'nın planı arasındaki farktan tuttun , şimdiye kadar neden Amerika'da Medicare'ı adam edicek ingiltere'de kanada'da olduğu gibi düzgün bir sağlık sistemi olmadığı konuşuldu . Ama genel olarak ben bu konu konuşulduğu zaman okuduğum Paul Krugman kitaplarıyla yapılması gereken ideal sağlık reformunun ne tür yenilikler içermesi kimleri en çok göz önünde bulundurması ve yine en çok hangi örneklerden esinlenmesi gerektiğini genel olarak bilsem de ayrıntılarıyla mesela daha önce İngiltere'de Fransa ve kanada'da gerçekleşen sağlık reformlarının içeriğini, tam olarak ne zaman gerçekleştiklerini bilmiyordum.
Bu yüzden newyorker'da Obama'nın daha başkan olmadan vaad ettiği yeni sağlık reformunun nasıl olması gerektiğini bu reformu gerçekleştiren ülkelerden örnekler vererek açıklayan oldukça özetleyici bir yazı yazmış Atul Gawande . Ben bayıldım , sizde bayılın.


Annals of Public Policy: Getting There from Here: Reporting & Essays: The New Yorker

LEGOLAND

Lego'nun Obama'nın başkanlık merasimini kurgulaması tabiki çok şeker çok tatlı lego obama, lego bush, lego cheney , lego başpsikopoz , lego kalabalıklar herşey çok inanılmaz çok GERÇEKDIŞI! Tek bir isteğim var bir dahaki legoland projesinde bu sefer guatanomo üssü, ne biliyim , gaza'da katliam , ilk atom bombasının düşüşü gibi daha masif projelerinde göz önünde bulundurulması. En azından bu şekilde California'daki Legoland daha insani bir amaca hizmet etmiş olur ,gerçeği birebir yaşarken verdiği zararı idrak edemeyenlere gerçeküstü seçenekler sunarak...

ESPERANTO-CONSTRUCTED LANGUAGE

Sanırım bu dünyada yaşamıyorum , 122 yıl önce ilk defa yapay bir dil icad ediliyor ve ben bunu bugün öğreniyorum . Önümde duran secondhand kitap bana 16 ana kuralla nasıl yeni bir dil konuşucağımı anlatıyor. Bahsettiğim dili icad eden hayır Anthony Burgess değil ve dil Clockworkorange'ı anlamak için kullanılmıyor. Belki de bu yazıyı okurken bu dilden bi haber oluşuma şaşırıcaksınız ama eminim benim gibi bu dilin varlığından binlerce üyesi olan klüplerinden , unesco tarafından tanındığından bihaber insanlar var eminimki varlar ve benim gibi yazıyı okuduktan sonra şaşırıcaklar. Merak ettiğim şey ki çok iyi inceleyemedim Polonyalı doktor Zamenhof'un bulduğu Esperanto dili de maço öğeler taşıyor mu ? Doğduğumuz ilk andan itibaren duyduğumuz cümlelerin - çok güzel bir kız çocuğu nur topu gibi bir oğlunuz oldu olması- ve daha sonra kız oğlan arasındaki farkın ilerleyen yıllarda dilin bir çok başka öğesiyle kafamıza kazınması, ve yine bir çok dilde karşınızdaki insanı tanımlarken bakirelik , bekarlık gibi statülerin büyük önem taşıması bana ilk olarak icad edilen bu yeni dilde ne tür kültürel , cinsel baskıların etkili olduğunu düşündürttü. Maskulin ve feminin'nin dışında tabi dili etkileyen bir çok şey daha var saymakla bitmez fakat en önemlileri tabi kültürel normlar ve ideolojiler , afrikalı bir kabilenin kullandığı bir dilde onlar için çok büyük önem taşıyan su kelimesinin anlamı ve önemiyle türkçe de su kelimesini kullanışı arasında bir sürü fark var , bu yüzden dille uğraşan insanların dilin etnolojisi söz konusu olduğunda- en yavan tabirle- kafayı yemelerini çok doğal karşılıyorum , dil Benjamin'nin dediği gibi oldukça faşist ve söylemek istediklerimizi sadece onun buyruğu altında ifade edebiliyoruz ve bazen hissettiklerimizi ne yazık ki istediğimiz şekilde kelimelere dökemiyoruz , çünkü tek bildiğimiz ve tek seçeneğimiz günlük yaşamın bütün cinsel ayrımcı,baskıcı ve siyase kültürün bütün çirkinlikleri ve gerçekleriyle süslenmiş kendi anadilimiz,fakat yine de herkesin kendi anadilini kullanışı farklı bu yüzden dil sürekli gelişen yeniden oluşan yani sürekli yapım aşamasında olan bir şey. Konudan çok sapmadan devam etmek istiyorum. Bu yüzden Esperanto'yla bu gün karşılaştığımda ilk önce böyle bir şeyin nasıl mümkün olduğunu düşündüm, sonra araştırdığımda her ülkede bulunan Esperanto derneklerinin bu dili yaygınlaştırmak yeni kelimeler türetmek ve dünyada bir çok farklı dili konuşan insanlar arasında evrensel bir bağ oluşturma gibi oldukça idealist bir fikirle ortaya çıkması beni çok etkiledi. İlk işim en azından temel 16 kuralı öğrenmek olucak sonra , deyimler kısmına geçebilirim.

Esperanto hakkında daha fazla bilgi için keşke size esperanto'ca yazılmış bir wikipedia sayfası önerebilseydim ne yazık ki yok bu yüzden şimdilik inglizcesiyle idare ediceksiniz

sources ve category kısmına ve konuşan sayısına dikkat edin derim

Esperanto - Wikipedia, the free encyclopedia

A REAL CHANGE

Gene Robinson New Hamshire'ın ünlü gay piskoposu
Obama ise Amerika'nın ilk siyahi başkanı
Obama'nın başkanlığa geçişinin ilk resmi merasiminde açılış duası için seçtiği psikoposun Rick Warren olmayışı beni çok şaşırttı.

Amerika gibi bir ülkede her zaman milyonların izlediği başkanlığa geçişinin ilk resmi töreninde gay bir piskopos'un açılış duasını yapması demek
gerçekten büyük bir değişim demek.

Ama ben Bostan Globe köşeyazarı Yvone Abraham'ın bu konuyla ilgili yorumunu çok yerinde buldum , hala Obama'nın Gene Robinson'u seçmesinin yerinde bir karar olduğuna inanmıyorum.

On balance, no - The Boston Globe: "Episcopal Bishop V. Gene Robinson will give the opening invocation for Inauguration Week"

Richard'ın duasında Obama'yla ilgili yüksek beklentilere getirdiği eleştirinin - Yeni Başkanımızın hepimiz gibi normal bir fani olduğunu ve mesih olmadığını unutmayalım kısmının HBO tarafından sansürlenmesi yine oldukça ilginç .

Fakat yine de Richard'ın açılış duasının bir çok kısmı Obama'yı oldukça tatmin etmiş olmalı-


en azından metne bakınca ben öyle düşündüm.

Welcome - Diocese of New Hampshire - The Episcopal Church: "Give him wisdom beyond his years, and inspire him with Lincoln’s reconciling leadership style, President Kennedy’s ability to enlist our best efforts, and Dr. King’s dream of a nation for ALL the people."

GURURUMUZSUN CARLOS SLIM

SABAH - 19 Ocak 2009, Pazartesi - Osmanlı torunu Slim, NY Times'a kredi verecek

carlos slim'le ilgili bin küsür haber çıkıyor, fakat google'un türkçe arama moturuna Slim'in ismini girerseniz karşınıza ilk çıkıcak şey osmanlı torunu'yla başlayan haberler.
ben hala takılmış durumdayım, övünücek ne var bulamıyorum

ikinci link daha da korkunç ve absürd bu sefer Slim'le resmen gurur duyuyoruz...

Osmanlı torunu dünyanın en zengin adamı Vaybee! - Channels

aradaki bağlantıyı göstermek için hazırladıkları harika kolaj beni benden aldı.



GURURUMUZSUN SLIM!

VE BU HAFTA BİTERKEN

Cordaba'ya çok yakın olan Barrio Anexo sakinlerinin yüzde sekseninin soya tarlalarından yayılan ilaçların sulara toprağa karışmasıyla kanserle mücadele etmek zorunda kalması

Página/12 :: El país :: El veneno que asoló el barrio de Ituzaingó



sürreal bir şekilde kürtajın yasak olduğu bir ülkede yaşadığım için her gün gazetede gördüğüm protestolar ölüm haberleri

Página/12 :: Sociedad :: Otra muerte por un aborto inseguro

ve hudson river'daki uçak kazası sonrası bir anda suda yüreyebildiklerini keşfeden yolcular - iphone'dan çekilmiş bu foto





Sevgili Bush'un veda konuşması

20090115-17.pod.a.mp3 (audio/mpeg nesnesi)

Bush Farewell Address (TEXT)


watergate kahramanı deep throat Mark Felt'in 85 yaşında hayatını kaybetmesi

Mark Felt, Watergate's `Deep Throat,' dies at 95 - Yahoo! News


ve bu aralar okuduğum en iyi yazı

Op-Ed Columnist - An Economy of Faith and Trust - NYTimes.com

REFUSENIK-SARVANIM

New York Times'ta daha bir az önce yayınlanan haberde İsrail'in Gaza'daki Birleşmiş Milletler Binası'nı bombaladığını yazarken ,İsrail'li vicdani redcilerin videosunu izlemek oldukça garip geldi. Şu an sayıları 550'ye ulaşan bu grup kendine Hamas yerine başka bir düşman seçmeyi tercih etmiş gözüküyor. İsrail kamuoyunda hala hiç de hoş karşılanmayan refusenikler,açılan ve uzun süre kapanmayan davalar hatta hapis cezaları ve çok daha kötüsü ülkelerini terk etmek zorunda bırakılsalar bile , Gaza'ya gidip Hamas dışında herşeyi hedef halan bu savaşta jenaratörleri dahi çalışmayan hastaneleri vurmaya,herşeyden habersiz evlerinin bodrumlarında saklanmaya devam eden insanlara kabus yaşatmaya gitmeyeceklerinden emin en azından vicdannen rahat bir uykusuzluk çekebiliyorlar.( eninde sonunda Ortadoğu'da kimsenin mışıl mışıl uyumadığından oldukça eminim) Ya hayatları boyunca , onlar gibi binlercesinin daha anasıfından başlayarak defalarca kez duymak zorunda kaldıkları kahramanlık hikayeleri,dini mitler ve tabiki de mağdur olmanın beraberinde getirdiği haksızlık hissinin tetiklediği öfkeden asla vazgeçmemeleri gerektiğine inandırılmış ve bu öfkeye boyun eğmesi beklenen ve yine ancak bir filistinlinin daha ölmesiyle ülkelerinin huzura kavuşucağına inanan diğerleri ?


Savaşa katılmak zorunda kalan askerlerin, bölükleriyle birlikte yol aldıkları her an,sessizlik içerisinde kendi vicdanlarıyla, durumun absürdlüğüyle ve öldürmek zorunda kaldıkları ama hiç tanımadıkların insanların,ellerini,burunlarını ağızlarını oldukça iyi hatırlamalarına rağmen - hatta hafızalarına kazınmasına rağmen bir türlü seslerini,sevdiklerini,hayatlarıyla alakalı en ufak bir anıyı dahi hatırlayamayışları sonunda inanclarını yitirmelerine neden olabilir veyahut benim algı mekanizmamı devre dışı bırakacak şekilde hala öldürmeye devam ediyorlarsa: çoktan inançlarını yitirmişler demektir.


Louis Ferdinand Celine Fransa'da hala gizli bir faşist antisemitist olarak hatırlanıyor olabilir. Ama yine de savaşın ne olduğundan çok ne olmadığını anlamamı sağlayan okuduğum en iyi kitaplardan birinin Voyage au bout de la nuit ( Journery to the end of the Night) yazarı olduğu için onun sözleriyle bitirmek istedim.

“I think all great innovations are built on rejections.”

Louis Ferdinand Celine

Son izlediğim israil'li refuseniklerin videosu

name= >


ve ayrıca yine 550 ulaşan refuseniklerin isimleri ve imzaladıkları mektup için

Combatant Letter 2002

DAVID CERNY

David Cerny 1967 Prag doğumlu Çek heykeltraş. 5 ocak 1968'de başlayan Prag Baharı sırasında tam bir yaşına basan Cerny'nin ailesi oğullarının Sovyetler Birliğinin çöküşünden sadece bir kaç sene sonra Prag'ın merkezinde yer alan ikinci dünya savaşından kalma rus tankını pembeye boyama cesaretini gösterebiliceğini asla tahmin etmezdi gibi geliyor. Nitekim Çek Cumhuriyeti tarafından anıtsal değer taşıdığı düşünülen bu eski tankı izinsiz boyaması yüzünden holiganlık suçuyla yakalanıyor.





Cerny'nin olay yaratan işleri tabi sadece pembeye boyadığı rus tankıyla bitmiyor,Daha sonra yine Prag'ta , şehrin en yüksek binalarından biri olan Zizkov Tv Binası'nın bütün cephelerine yürüyen bebekler yerleştiriyor.




Yine ilk Avrupa'da daha sonra da Amerika'nın Michigan eyaletinde sergilendikten sonra 1996'da Prag'a getirilip yedi katlı bir bınanın tepesinden büyük bir direğe asılı olarak konulan Sigmound Freud heykeli uzun süre Prag Polisine kabus dolu günler yaşatmış. Asılı duran adamı gören şehir sakinleri binanın tepesinde gerçekten intihar girişiminde bulunan biri olduğunu düşünmüşler anlaşılan.






Yine herkesins sevgilisi Damin Hirst'in en bilinen işlerinden biri olan The physical impossibility of death in the mind of someone living'e güzel bir gönderme yaptığı , akvaryum içine yatık duran Saddam modelini yerleştirdiği (Hirst - köpekbalığını tercih etmişti )enstalasyonu görülmeye değer.







Cerny'nin daha bir çok olay yaratan eserine bakmak için garip websitesini öneririm , eserlerinin gösterildiği galeriden parasını alamadığı için yazdığı kırmızı nota dikkat edin derim

David Cerny - uplne oficialni stranka

Son olarak bana bu yazıyı yazdıran son çalışması şu sıralar Bürüksel'deki Avrupa Birliği Bina'sında sergileniyor. Eserin'i yaparken Avrupa 'lıların mizah anlayışını test etmeye yönelik bir şey yapma fikrinin ağır bastığını savunan Carney'nin bu çalışması , daha şimdiden başta Bulgarları ve daha sonra Almanları oldukça sinirlendirmişe benziyor. Her ülkeyi hafızalarımıza yerleşen oldukça klişeleşmiş görüntüleri üzerinden anlatmak isteyen Carney , Almanya için ünlü otobanları ki almanlar otobanların(Cerny tarafından svastika işareti olarak gösterildiğini idda ediyorlar), Fransızlar için isyan bayrağını , Aşırı katolik Polonyalı'lar için gay bayrağı tutan kardinali , Bulgarlar için alaturka tuvaleti ve Avrupa birliğiyle ilgili her karara şüpheyle yaklaşan İngilizlerin kapladığı alanı boş bırakan Cerny'nin eseri daha uzun süre konuşulucağa benziyor.

Good evening, my fellow Americans.

Bush'un East Room'dan vericeği Veda Konuşmasına saatler kala , şimdiye kadar verilmiş en iyi veda konuşmasının kime ait olduğunu düşündüm , belli kriterler olmadan sanırım değerlendirmek çok zor. Ben aralarından iki tane seçtim.


1- Richard Nixon'nın veda-istifa konuşması hiç bir inandırıcı tarafı olmamasına rağmen ,ilk impeachment'tan giden başkan olduğu için yine oldukça ilgi çekici.

Konuşmasının metni ve sesli kaydı için :

American Rhetoric: Richard M. Nixon - Resignation Speech

2. Eisenhower'ın veda konuşması , şu an hala Amerika'nın dış politikasıyla ekonomisi arasında bağlantı kurmayı beceremeyenleri aydınlatmak için bir gazetecinin bir profesörün konuşmalarından değil,ilk defa bir amerikan başkanından alıntı yapmanıza olanak verebilicek mucizevi bir konuşma, daha gerçekci ve daha dürüst bir ulusa sesleniş olduğuna inanmıyorum. Daha sonra da sanırım gelen hiç bir Amerikan başkanı Eisenhower kadar dürüst olup "Military Industrial Complex" in varlığından ve tehlikesinden bahsetme cesaretini gösteremedi.

Konuşmanın metni ve sesli kaydı için

American Rhetoric: Dwight D. Eisenhower -- Farewell Address: "Dwight D. Eisenhower



Bush'un beni şaşırtma ihtimalinin pek yüksek olduğunu da sanmıyorum.Yine de daha görevi sırasında Amerikan tarihindeki en kötü başkan seçilen bir liderin veda konuşması büyük süprizler yaratabilir. O yüzden beklemeye devam ediyorum .